Kişiselleştirilmiş Onkoloji Tedavisinde Kanser Genetiğinin Önemi

Günümüz bilimsel teknolojisi ile kanser tedavisinin geleceğini inşa edebilir miyiz? Geçmişin kısıtlı imkanlarıyla şekillenen geleneksel onkoloji yaklaşımları, uzun yıllar boyunca "tek tip tedavi" anlayışına dayanmaktaydı. Ancak son on yıllarda, metastatik evredeki kanser hastalarında standart kemoterapi ve radyoterapi uygulamalarının %20-30 bandında kalan sınırlı başarı oranlarının, tıp dünyasını daha derin bir sorgulamaya ittiğini görüyoruz. Medicana Sağlık Grubu Medikal Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya, benzer evredeki her hastaya benzer dozların uygulandığı bu dönemin, artık yerini moleküler bir devrime bıraktığını belirtti.

Günümüzün modern tıbbı, sarsılmaz bir gerçeği temel almaktadır. Nasıl ki her bireyin parmak izi eşsizse, kanser hücrelerinin genetik mimarisi de kişiye özeldir. Artık tümörün sadece dış görünüşüne değil, genetik koduna odaklanıyoruz. Medicana Konya Hastanesi Medikal Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya, kanser genomunu haritalandırarak; tümörün büyümesine, kontrolsüz çoğalmasına ve metastaz yapmasına neden olan spesifik DNA ve RNA mutasyonlarını en uç noktada tespit edebiliyoruz. Bu teknolojik dönüşüm, karanlıkta yol almaktan çıkıp, her hastanın kendi biyolojik haritasına uygun, hedef odaklı tedavi rotaları oluşturulabilmesine imkân sağlamaktadır diyerek, tedavide nokta atışı yapılabilmesine dikkat çekti.

Kişiselleştirilmiş onkoloji nedir?

Onkoloji polikliniğe başvuran akciğer, meme, kolon, rektum, safra kesesi ve yolları, pankreas, mide, lenfoma, böbrek, over, rahim, rahim ağzı (serviks), melanom, baş-boyun, yumuşak doku, kemik kanserleri hastalarının her birinin kendi kanser grubunda dahi genetik olarak tedavilerinin farklı olduğunu belirten Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya, şu açıklamalarda bulundu; ‘‘Her hasta ayrı ayrı DNA ve RNA mutasyonları sahip ve ayrı ayrı akıllı ilaç (hedefe yönelik tedavi), immonoterapi seçenekleri mevcut durumdadır. İşte "Kişiselleştirilmiş Onkoloji" (Hassas Tıp), bu hikâyeyi doğru okuma sanatıdır. Bu yaklaşımın kalbinde ise kanser genetiği yer almaktadır’’ dedi.

Genetik testler tedavi rotasını nasıl değiştiriyor

Vücudumuzdaki her hücrenin, hayatta kalması ve bölünmesi için gerekli talimatları içeren devasa bir kütüphane gibi olduğunu vurgulayan Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya, şu bilgileri verdi: ‘‘Bu kütüphane bizim DNA’mızdır. Kanser, bu kütüphanedeki bazı hayati kitaplarda "yazım hataları" (mutasyonlar) oluşmasıyla başlar. Hücreye "dur" diyen genler bozulduğunda veya "bölün" diyen genler kontrolden çıktığında tümör oluşumu tetiklenir. Geleneksel onkolojide tümörün sadece dış görünüşüne (mikroskop altındaki haline) ve konumuna bakılırken bugün ise kanserin moleküler kimlik kartına bakıyoruz’ ’dedi.

Modern onkolojide tedavi süreci artık sadece teşhisle başlamıyor; tümörün genetik haritasının çıkarılmasıyla şekilleniyor. Yeni Nesil Dizileme (NGS) adı verilen ileri teknolojiler sayesinde, hastanın tümöründen alınan küçük bir örnekle binlerce genetik bölgenin saniyeler içinde taranabileceğini belirten Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya, genetik veriler ile klinikte neler yapılacağına ilişkin şu açıklamalarda bulundu: ‘‘ilk olarak doğru ilacın seçimi, bazı kanser türlerinde, belirli bir genetik mutasyon (örneğin meme kanserinde HER2, kolorektal kanserlerde KRAS/NRAS veya akciğer kanserinde EGFR) ilacın etkili olup olmayacağını belirleyen anahtardır. Eğer o anahtar yoksa, o ilaç vücuda sadece yan etki verir; fayda sağlamaz. Devamında gereksiz kemoterapiden kaçınma, genetik analizler, bazı düşük riskli tümörlerde kemoterapinin hastaya ek bir fayda sağlamayacağını ortaya koyabilir. Bu da hastanın yaşam kalitesini korumak adına devrim niteliğinde bir gelişmedir. Son olarak direnç mekanizmalarını öngörme, kanser hücreleri çok akıllıdır ve zamanla ilaçlara karşı direnç geliştirebilirler. Genetik takip, bu direncin ne zaman ve nasıl oluşacağını öngörmemize yardımcı olur’ ’dedi.

Hedef odaklı tedavide akıllı ilaçlar ve immünoterapi

Kişiselleştirilmiş onkolojinin en büyük meyvelerinden biri akıllı ilaçlardır. Kemoterapi vücuttaki tüm hızlı bölünen hücrelere (saç kökleri, ağız içi gibi) saldırırken; akıllı ilaçlar sadece kanseri tetikleyen o genetik hatayı bulup onu etkisiz hale getirir diye Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya, bu, karanlık bir odada etrafı kurşun yağmuruna tutmak yerine, sadece hedefi vuran bir lazer ışığı kullanmaya benzer. Aynı zamanda İmmünoterapi de genetik verilerden beslenir. Hastanın genetik profili, bağışıklık sisteminin kanseri bir "yabancı" olarak algılayıp algılamayacağını bize söyler. Eğer genetik yapı uygunsa, hastanın kendi savunma sistemini uyandırarak kanserle savaşmasının sağlanabileceğini belirtti.

Kişiselleştirilmiş onkoloji, sadece son evre hastalar için bir umut değil, erken teşhisten itibaren hayati önem taşıyan bir stratejidir. Şu anda bile, "Likit Biyopsi" denilen yöntemlerle sadece bir tüp kan vererek vücuttaki en küçük genetik değişimler bile yakalanabilmekte diye belirten Prof. Dr. H. İbrahim Petekkaya, son olarak şu açıklamalarda bulundu: ‘‘Sonuç olarak, kanserle savaşta artık karanlıkta yürümüyoruz. Genetik bilimi, her hastanın kendi biyolojik gerçekliğine uygun, en etkili ve en az yan etkili yolu aydınlatıyor. Hastane içerisindeki bilimsel genetik ekip; her hasta, her bireydeki mutasyonları, dünya literatürünü tarayarak, büyük titizlikle tümörü çoğaltan genleri tespit edip buna uygun akıllı ilaçları veya diğer tedavi seçeneklerini kanıta dayalı bir şekilde buluyor ve buna yönelik tedavileri en uygun şekilde Moleküler Tümör Konseyimizin (MTB) kararı sonucunda hastaya uyguluyoruz. Unutmamalıyız ki; en iyi tedavi, hastaya özel olan tedavidir’ ’dedi.

KOBİ KONYA DERGİSİ