Konya’da bin 700 yıllık inanç mirası: İlk günkü yapısını koruyor!

Manastırın, III. yüzyılın ikinci yarısı ile IV. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı düşünülen Aziz Khariton tarafından kurulduğu tahmin ediliyor. Yapı topluluğunda bulunan iki ayrı kitabe, manastırın 1067 ve 1289 yıllarında onarım geçirdiğini ortaya koyuyor. İkinci onarımın Anadolu Selçuklu Sultanı II. Mesut döneminde gerçekleştiği belirtiliyor.

Ana kilisenin IX. ya da X. yüzyıla tarihlenmesi ise manastırın tek seferde değil, yüzyıllar içinde gelişerek bugünkü formuna ulaştığını gösteriyor.

ÇOK KATMANLI BİR MİMARİ

Bugün manastır alanında kayalara oyulmuş iki kilise, ayazma, keşiş hücreleri, çeşitli mekânlar ve bir podyum görülebiliyor. Araştırmalara göre geçmişte burada Mağara Meryemi’ne ithaf edilmiş büyük bir kilise, altı ya da yedi şapel ve Aziz Khariton’un mucizevi şekilde ortaya çıkardığına inanılan kutsal bir kuyu da bulunuyordu.

Ana kilise, dört destekli kapalı Yunan haçı planıyla inşa edilmiş. Güney cephedeki kapıdan girilen yapının üç yarım daire apsisi bulunuyor. Beşik tonoz örtülü mekân, güney cephedeki iki pencereyle aydınlatılıyor. Kaba taş işçiliğinin hâkim olduğu kilisede fresko izine rastlanmaması dikkat çekiyor.

Manastırdaki ikinci kilise ise tek neften oluşuyor. Templonu günümüze kadar sağlam ulaşan yapının duvarlarında kırmızı aşı boyasıyla yapılmış süslemeler görülebiliyor. Zemindeki mezar izleri, buranın bir mezar kilisesi olabileceğini düşündürüyor.

HAÇ KABARTMASI VE KİTABELER

Manastırın ön cephesinde, kayaya işlenmiş büyük bir haç kabartması bulunuyor. Haçın kollarına yerleştirilmiş küçük haç motifleri ve çekiç sembolü, dönemin inanç ve sembol dünyasına dair ipuçları veriyor.

Araştırmacılar manastırda toplam altı kitabe tespit etti. Bugün iki kitabeli parça kilise içinde, iki kitabeli mezar taşı ise Konya Arkeoloji Müzesi’nde korunuyor. Girişte bulunduğu belirtilen iki kitabenin ise akıbeti bilinmiyor.

YORTUDAN MEVLEVİ ZİYARETLERİNE

XX. yüzyıl başlarında harap durumda olduğu aktarılan manastır, her yıl 28 Eylül’de düzenlenen Khariton Yortusu’nda Ortodokslar tarafından ziyaret ediliyordu. Bununla birlikte yapı, Müslüman halk için de önem taşıdı.

Rivayete göre, uçurumdan düşen Hz. Mevlâna’nın oğlu, Aziz Khariton olduğuna inanılan bir kişi tarafından mucizevi şekilde kurtarıldı. Bu inanç doğrultusunda manastır alanına sade mihraplı dikdörtgen planlı bir mescit inşa edildi. Mevlevi dergâhının çelebi efendileri de burayı düzenli olarak ziyaret etti.