Konya’da Selçuklu mirasının kalbindeki türbe: Sırçalı Medrese’de Bedreddin Muslih’in izleri

Konya’daki Sırçalı Medrese’nin içinde, giriş eyvanının hemen sağında yer alan türbe, mimarisi ve taşıdığı tarihî kimlikle Anadolu Selçuklu döneminin dikkat çekici yapılarından biri olarak öne çıkıyor. Medreseyle birlikte önceden planlanarak inşa ettirildiği anlaşılan türbe, hem yapısal kurgusu hem de çini süslemeleriyle dönemin estetik anlayışını yansıtıyor.

Türbenin zemin seviyesinin altında, kaynaklarda “cenazelik” ya da “mumyalık” olarak da anılan asıl mezar hücresi bulunuyor. Birkaç basamakla inilen bu bölüm, küçük bir kapının ardından ulaşılan 3,40 x 3,40 metre ölçülerinde kareye yakın bir mekândan oluşuyor. Duvarları düzensiz taşlarla örülen cenazeliğin üzeri, kemerlerin taşıdığı çapraz tonoz sistemiyle kapatılmış; örtüde ise tuğla kullanılmış.

Bu alt bölümün üzerinde ise yaklaşık bir metre yüksekliğindeki kaideye oturan gövde yer alıyor. Cenazelik girişinin iki yanından yükselen merdivenlerle ulaşılan üst mekân, Bursa kemerli kapısıyla dikkat çekiyor. Taş duvarları kireç harcıyla sıvanan türbe gövdesi, doğudaki bir, batıdaki iki pencereyle ışık alıyor.

Yapının en dikkat çekici unsurlarından biri de üst örtü düzeni. Basık tonozla kapatılan türbenin örtüsünde, hasır örgüsünü andıran düz ve sırlı tuğla yerleşimi uygulanmış. Tonoz eteğini çevreleyen tuğla dizileri arasına yerleştirilen kare kesimli turkuaz ve mor çiniler, yapıyı kuşatan renkli bir kuşak oluşturuyor. Daha yukarıda ise tuğlalar balık kılçığı düzeninde sıralanıyor; tonozun tepe noktasında firuze sırlı kare dolguların çevresi mor, firuze ve kahverengi sırlı tuğlalarla zenginleştiriliyor. Bu düzenleme, Selçuklu bezeme anlayışının incelikli örneklerinden biri kabul ediliyor.

Türbenin içinde güney duvara daha yakın konumda yan yana dizilmiş üç sanduka bulunuyor. Dikdörtgen kaideler üzerine oturan ve üst bölümleri yarım silindirik biçimde kavislenen bu sandukaların büyük bölümü tahrip olmuş olsa da, mevcut izler yüzeylerinin bütünüyle çinilerle kaplandığını gösteriyor. Kare, dikdörtgen, üçgen ve altıgen formlu çiniler; tek renk zemin üzerinde firuze ve mor sırlı yüzeyleriyle farklı açılarla dizilmiş, böylece hareketli ve zengin bir kompozisyon oluşturulmuş.

Sandukalardan birinin, medresenin banisi Bedreddin Muslih’e ait olduğu belirtiliyor. Diğer iki sandukanın ise eşine ve çocuklarına ait olabileceği değerlendiriliyor. Bedreddin Muslih, yalnızca bir banî olarak değil, Anadolu Selçuklu saray çevresinde üstlendiği görevlerle de tarihî kaynaklarda dikkat çekiyor.

Adı, Sultan II. Keykavus devrinde divan vezirleri arasında geçen Bedreddin Muslih; “lala”, “hadim” ve “hoca” unvanlarıyla da anılıyor. II. Keykavus’un hizmetinde bulunduğu için “hadim”, II. Keykubat’ın terbiyesi ve yetiştirilmesinde rol aldığı için “lala”, sahip olduğu servet nedeniyle ise “hoca” sıfatıyla anıldığı aktarılıyor. Selçuknamelerde yer alan bilgilere göre Bedreddin Muslih, üç kardeşin saltanatı döneminde Moğol hükümdarı Mengü Kağan’ın merasimine giden II. Alâeddin Keykubat’ın kafilesinde de bulunuyordu. Hatta anlatılara göre, zehirlendiği düşünülen sultanın çadırında son nefesini verirken yanında bulunan en yakın isimlerden biri yine Bedreddin Muslih’ti.

Sırçalı Medrese Türbesi, bu yönüyle yalnızca bir mezar yapısı değil; Selçuklu devlet adamı kimliğiyle öne çıkan bir ismin hayatına, saray çevresindeki nüfuzuna ve dönemin sanat anlayışına birlikte ışık tutan bir tarih mekânı olarak değerlendiriliyor. İhtişamlı çini düzenlemeleri, dikkatli mimari kurgusu ve banisinin devlet içindeki yeri, türbeyi Konya’daki Selçuklu mirasının özel örneklerinden biri hâline getiriyor.