Konya'daki büyük aşiretin hikayesi belli oldu!

Orta Anadolu’nun Konya ve Aksaray bölgelerinde tarih boyunca önemli bir Türk topluluğu olarak varlık gösteren Atçekenler, Osmanlı döneminde Türkmen aşiretlerinin örgütlenmesiyle oluşmuş bir aşiretler konfederasyonuydu. Osmanlı kaynaklarında bazen “Atçeken”, bazen de Farsça karşılığı olan “Esbkeşan” ifadeleriyle anılan bu topluluk, eski Türkçede “attaki kanı almak” anlamına gelen bir terimden türemiştir.

Atçeken terimi bir etnik kimliği, boyu ya da aşireti temsil etmiyor; Osmanlı tahrir defterlerinde at yetiştiren grupların at vergisine tabi olduklarını belirtmek için kullanılıyordu. Yani Atçekenlik, hukuki ve mali çerçevesi belirlenmiş siyasi, idari ve ekonomik bir kavram olarak karşımıza çıkıyor.

Orta Anadolu’da Soylu Atlar

Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı döneminde Atçekenler, Konya ve çevresinde yüksek kaliteli atlar yetiştiriyordu. Marco Polo gibi seyyahlar da Orta Anadolu’nun değerli atlarından övgüyle söz etmiştir. Atçekenlerin yetiştirdiği bu soylu atlar, Kastamonu ve Germiyan atlarının ününü geride bırakacak kadar beğeniliyordu. Karaman bölgesinde yetiştirilen bu atlara aynı zamanda “Karaman atları” deniliyordu. Osmanlılar at ihtiyacının önemli bir kısmını bu bölgelerden karşılamış, Karamanoğulları da Osmanlı hükümdarlarına at hediyeleri göndermiştir.

Yerleşim ve Coğrafya

Atçekenler, Konya Ovası ve çevresinde, doğu-batı doğrultusunda Aksaray–Akşehir, kuzey-güney doğrultusunda Ankara–Konya–Karaman arasında yerleşmişti. Osmanlı döneminde bu bölge üç kaza olarak idare edilmiş: Eski İl (Eskil), Turgut ve Bayburd. XV. yüzyıl sonları ve XVI. yüzyıl başlarında konargöçer yaşam süren Atçekenler, zamanla hem hayvancılık hem de tarım faaliyetlerini artırarak yerleşik hayata geçmişlerdir.

Atçekenlik Sistemi ve Vergilendirme

Fatih Sultan Mehmet döneminde ihdas edilen Atçekenlik sistemi, ilk bakışta ekonomik ve sosyal bir uygulama gibi görünse de esasen siyasi bir düzenlemeydi. XV. yüzyılda devlete at yetiştirenlerden “at resmi” veya “at akçesi” adıyla vergi alınıyordu. Her on iki haneden bir at alınması öngörülüyordu, ancak uygulamada rakamlar bölgeden bölgeye farklılık göstermekteydi.

Nüfus ve Günümüzdeki İzleri

Tarihî kayıtlara göre Atçekenlerin nüfusu 1500 yılında 4.854 hane, 1518’de 7.090 hane, 1591’de 17.808 nefer ve 1642’de 3.241 nefer olarak kaydedilmiştir. Cumhuriyet dönemi itibarıyla Konya merkezli olarak Aksaray, Karaman, Karapınar, Koçhisar, Akşehir, Turgut, Cihanbeyli, Kulu ve çevresinde Atçeken soyunu devam ettiren aileler yaşamaktadır.