İmzanın Ağırlaştığı Piyasa: Alacaklar Mahkemeye, Güven Raflara Kalkıyor

Ticaretin görünmeyen bir dili vardır. Bazen bir el sıkışmada, bazen vadeli kesilen bir faturada, bazen de bir çekin üzerindeki imzada kendini gösterir. Bu dilin adı güvendir. Para, mal, sermaye, üretim ve pazar elbette önemlidir; ancak ticaretin gerçek zemini güven duygusudur. O zemin kaydığında, en kârlı satış bile işletme için risk hanesine yazılır.

Son yıllarda ticari hayatta yaşanan tablo da tam olarak bunu gösteriyor. Çek, senet ve vadeli satış ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklar giderek artarken, işletmeler artık yalnızca satış yapmanın değil, sattığının bedelini tahsil edebilmenin hesabını yapıyor. Çünkü bugün birçok tacir için mesele malı teslim etmekten ibaret değil; o malın karşılığını zamanında, eksiksiz ve hukuki mücadeleye gerek kalmadan alabilmek.

Bir dönem ticari itibarın simgesi kabul edilen çekler ve senetler, bugün birçok dosyada uyuşmazlığın merkezinde yer alıyor. Karşılıksız çıkan çekler, vadesinde ödenmeyen bonolar, ciro yoluyla el değiştiren kambiyo evrakı ve buna bağlı takipler; ticaret mahkemeleri ile icra dairelerinin yükünü her geçen gün artırıyor. Bir imza, kimi zaman güvenin teminatı olmaktan çıkıp uzun süren bir hukuki sürecin ilk satırına dönüşüyor.

Oysa kambiyo senetleri, ticaret hayatını hızlandırmak ve alacağı güvence altına almak için var. Türk Ticaret Kanunu da bu belgeler bakımından özel takip yolları ve hukuki korumalar öngörüyor. Ancak uygulamada asıl sorun çoğu zaman hukuki düzenlemenin eksikliğinden değil, işlemin sonucunun yeterince öngörülmemesinden kaynaklanıyor. İmzalanan her çekin, verilen her senedin, atılan her cironun ve özellikle verilen her avalin ciddi hukuki sonuçları bulunuyor.

Bu noktada aval meselesi ayrıca önem taşıyor. Çünkü birçok kişi aval verirken yalnızca bir yakınını, ortağını ya da şirketini desteklediğini düşünüyor. Oysa aval, sıradan bir iyi niyet beyanı değildir. Aval veren kişi, çoğu durumda asıl borçlu ile aynı hatta kimi zaman ondan bağımsız biçimde sorumluluk altına girer. Başka bir ifadeyle “yardım için atılan” bir imza, yıllar süren icra takiplerinin, haciz işlemlerinin ve ciddi malvarlığı kayıplarının kapısını aralayabilir.

Bugün mahkemelere taşınan alacak dosyalarının artması yalnızca hukuki bir yoğunluk meselesi değildir. Bu artış, piyasadaki güven kaybının da sessiz göstergesidir. Artık işletmeler, müşteri seçerken yalnızca talebe değil; ticari itibara, ödeme geçmişine, mali güce ve teminat kabiliyetine de bakmak zorunda kalıyor. Çünkü ticarette kâğıt üzerinde görünen kazanç, tahsil edilmediği sürece gerçek bir kazanç değildir.

Bu nedenle ticari ilişkilerde önleyici hukuk anlayışı artık lüks değil, zorunluluktur. Yazılı sözleşmelerin özenle hazırlanması, ödeme planlarının açıkça belirlenmesi, teminatların doğru kurulması, çek ve senetlerin hukuki niteliğinin bilinerek işlem yapılması, işletmelerin geleceği bakımından hayati önemdedir. Zira uyuşmazlık çıktıktan sonra hak aramak elbette mümkündür; ancak asıl başarı, uyuşmazlığı doğmadan engelleyebilmektir.

Her çek dosyası, her senet takibi, her alacak davası bize aynı gerçeği hatırlatıyor: Ticaret yalnızca mal ve para değişimi değildir; aynı zamanda güven ilişkisidir. Bu ilişki zedelendiğinde piyasa yavaşlar, maliyetler artar, işletmeler temkinli davranır ve ekonomik hayatın akışı daralır.

Güçlü ekonomiler yalnızca üretimle değil; sözleşmeye sadakatle, ödeme disipliniyle ve hukuki güvenlikle ayakta kalır. Bugün ticaretin en büyük ihtiyacı da tam olarak budur: İmzanın yeniden güven ifade ettiği, sözün yeniden değer taşıdığı ve alacağın mahkeme kapısına varmadan tahsil edilebildiği bir piyasa düzeni.

Av. Azize GÜLEÇ