Şirket Kaşesi Basıldı Diye Her İmza Şirketi Bağlar mı?
Geçtiğimiz günlerde bir iş insanı masama oturdu. Önüne konulan belgenin altındaki şirket kaşesine güvenerek yüksek bedelli bir ticari ilişkiye girmişti. Kaşe vardı, imza vardı, taraf şirketti. Kâğıt üzerinde her şey yerli yerindeydi. Uyuşmazlık çıkana kadar.
O gün sorduğum soru basitti: İmzayı atan kişi şirketi temsil etmeye yetkili miydi? Güncel imza sirkülerini ve ticaret sicili kayıtlarını incelemiş miydiniz?
Bu soru, olayın seyrini belirledi.
Ticari hayatta en yaygın yanılgılardan biri şudur: Kaşe varsa şirket sorumludur. Bu inanç o kadar yerleşmiştir ki sorgulamak akla bile gelmez. Oysa şirket kaşesi, hukuki bir yetki belgesi değildir. Kimliği gösterir; yetkiyi değil.
Şirketler tüzel kişidir. Kendi başlarına kalem tutamazlar. Limited şirketlerde müdürler; anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeleri veya usulüne uygun yetkilendirilmiş temsilciler şirket adına bağlayıcı işlem yapabilir. Muhasebe personeli de, uzun yıllardır firmada çalışan ortak da — hukuken yetkilendirilmemişse — şirketi tek başına borç altına sokamaz.
Yetki; imza sirkülerinde, ticaret sicili kayıtlarında ve temsil düzeninde aranır. Çoğu tacir bu belgeleri hiç istemez.
Özellikle yüksek bedelli sözleşmelerde, senetlerde, kefaletlerde ve ödeme taahhütlerinde bu ayrım hayati önem taşır. Zira ticari uyuşmazlıkların önemli bir kısmı borcun varlığından önce şu soruya kilitlenir: Bu belge şirketi gerçekten bağlar mı?
Karşı taraf için risk açıktır: Kaşeye güvenip işlem yapan kişi, “imzalayan yetkisizdi” savunmasıyla yüz yüze gelebilir. Ancak yetkisiz imza iddiası her olayda şirketi sorumluluktan kurtarmaz. Şirket, bir kişinin uzun süre kendi adına işlem yapmasına sessiz kalmış veya dışarıya karşı onu yetkili gibi göstermişse, karşı tarafın haklı güveni ayrıca değerlendirilebilir. Bu nedenle mesele yalnızca “yetki var mıydı?” sorusundan ibaret değildir; şirketin dış dünyaya verdiği görünüm de önemlidir.
Şirket içinse risk tam tersidir: Kaşenin kontrolsüz kullanılması, şirketi beklenmedik bir uyuşmazlığın tam ortasına bırakabilir.
Aile şirketlerinde, hızlı büyüyen yapılarda bu tehlike daha da belirgindir. Şirketi fiilen yürüten kişi ile hukuken temsil yetkisine sahip kişi çoğu zaman aynı değildir. Bazen yetki vardır; ama belirli tutar, konu ya da işlem türü bakımından sınırlandırılmıştır. Bu sınırlar aşıldığında şirket beklemediği borçlarla, karşı taraf ise tahsil edemediği alacaklarla kalır.
Tacirin basiretli davranma yükümlülüğü soyut bir kavram değildir. Büyük bedelli işlemlerde yetki kontrolü yapmadan atılan adım, ilerleyen günlerde mahkeme dosyasına dönüşebilir. “Kaşe vardı, güvendim” cümlesi her zaman hukuki koruma sağlamaz.
Şirketlerin de kendi iç düzenlerini ciddiye alması gerekir. Kaşeye kimlerin erişebildiği, hangi işlemlerin hangi yetkiyle imzalanabileceği, çift imza şartının nerede aranacağı açıkça belirlenmeli ve denetlenmelidir. Kontrol mekanizması kurmak bürokrasi değildir; ticari güvencenin temelidir.
Tacirler için doğru soru şudur:
Kaşe var mı? değil —
Bu kaşenin yanında hukuken geçerli bir temsil yetkisi var mı?
Zira ticarette güven vazgeçilmezdir. Ancak denetlenmeyen güven, çoğu zaman en ağır bedeli ödetir.
Av. Azize GÜLEÇ


