Ters Yöne Yürüyen Penguen Cesur ya da Özgür Değil: Biz Acıyı İdealize Ediyoruz

Bireysel seçim sandığımız şey, çoğu zaman kalabalığın

onayladığı bir sapmadan ibarettir.

Kalabalığın arasından ters yöne yürüyen bir penguen

gördüğümüzde içimizden geçen ilk duygu hayranlıktır. Onu

"cesur", "özgür” ve hatta "sisteme karşı" olarak etiketleriz.

Çünkü o görüntü, toplum içinde bastırdığımız her itirazın,

ertelediğimiz her kopuşun sembolüne dönüşür. O penguen,

bizim yerimize yürür; bizim yerimize karşı çıkar.

Ama tam da burada durmak gerekir. Çünkü bu hikâye,

sandığımız kadar özgürlükle ilgili değildir.

Sosyoloji bize şunu söyler: Bir davranışı özgürlük olarak

adlandırmadan önce, o davranışın hangi bağlamda

üretildiğine bakmak gerekir. Toplum, bireye yalnızca nasıl

yaşayacağını öğretmez; neyi cesaret, neyi özgürlük, neyi

"takdire değer” bulacağını da öğretir. Émile Durkheim'ın

"kolektif bilinç" kavramı tam olarak burada devreye girer.

Bireyin yönelimleri, çoğu zaman farkında bile olmadan, bu

ortak bilinç tarafından şekillendirilir.

Ters yöne yürüyen penguen bu yüzden alkışlanır. Çünkü

gerçek bir tehdit oluşturmaz. Bedel talep etmez. Güvenli bir

mesafeden izlenebilir. Toplumun, başkaldırıyı romantize

etmeye ama gerçek başkaldırıyla yüzleşmemeye olan

ihtiyacını karşılar.

Bilimsel açıdan bakıldığında ise tablo çok daha sarsıcıdır. O

penguen özgür bir seçim yapmıyordur. Çoğu vakada yönünü

kaybetmiştir; manyetik alanları yanlış algılamıştır, çevresel

stres faktörlerine maruz kalmıştır ya da sürünün yarattığı

karmaşa içinde hatalı bir yönelim göstermiştir. Ve bu

yürüyüş, çoğu zaman yaşama değil, ölüme doğrudur.

Daha da çarpıcı olan şudur: Onun ters yöne yürümesine

neden olan şey de yine kalabalığın kendisidir. Yani bireysel bir

isyan gibi okuduğumuz bu davranış, aslında kolektif yapının

bir yan ürünüdür. Özgürlük sandığımız şey, yine toplumun

yarattığı koşullar içinde şekillenmiştir.

Pierre Bourdieu'nün "habitus" kavramıyla ifade edecek

olursak; bireyler seçim yaptıklarını zannederler ama çoğu

zaman içselleştirilmiş toplumsal refleksleri tekrar ederler.

Hangi farklılığın alkışlanacağına, hangi sapmanın "cesur"

sayılacağına toplum karar verir. Hatta çoğu zaman farklı

olma arzumuz bile, toplum tarafından onaylandığı ölçüde

güvenlidir.

Pengueni özgür sanmamızın bir nedeni de, kendi

yapamadıklarımızı onun üzerinden fantezileştirmemizdir. O

yürür, biz rahatlarız. O bedel öder, biz izleriz. Onu idealize

ederek, kendi uyumumuzu ve suskunluğumuzu ahlaki bir

konfora dönüştürürüz.

Oysa gerçek cesaret ve özgürlük;

kalabalığı terk etmek değildir.

Kalabalığın içinde kendini kaybetmeden var olabilmektir.

Bireysel seçimlerini koruyabilmek; mecbur hissetmeden,

onay aramadan, çoğunluğa benzemek zorunda kalmadan

yaşamayı gerektirir. Kalabalıktan kopmadan ama ona boyun

da eğmeden... Uyumlu görünmek uğruna kendinden

vazgeçmeden... Kabul görmek için eğilip bükülmeden...

Şahsına münhasır olmak, dramatik kopuşlar ya da ters

yönlere yürümek değildir. Asıl mesele, herkesle aynı yolda

yürürken bile pusulanın sana ait olmasıdır.

Çoğunluğun alkışına göre şekillenmeyen, benzemek uğruna

silikleşmeyen, dik dururken bağırmak zorunda kalmayan bir

duruştur bu.

Toplum, benzemeyi ödüllendirir. Uyumlu olanı sever.

Onaylanan davranışları "doğru", sapmaları ise "cesur" ilan

eder. Ama bireyin asıl sınavı tam da burada başlar:

Benzemeden var olabilmekte. Uyumlu görünürken

erimemekte. Kalabalığın içinde, şahsiyetini koruyabilmekte.

Asıl mesele ters yöne yürüyen penguen olmakta değil.

Asıl mesele;

Herkesle aynı yolda yürürken bile kendi ritmini kaybetmeden

gerçek bir cesaret ve özgür iradeyle hareket edebilmekte..

Bu alkışlanmaz.

Ama çok gerçektir.