Her Şeyi Biliyoruz, Ama Artık Hiçbir Şeyin Anlamını Bilmiyoruz

Daha fazla iletişim, daha fazla yakınlık mı getiriyor?

Yoksa sadece boşluğu daha yüksek sesle mi dolduruyoruz?

Hiç fark ettiniz mi?

Artık kimse gerçekten ulaşılamaz değil.

Birine mesaj atıyorsunuz, çevrimiçi.

Arıyorsunuz, telefonu elinde.

Hikâyesini görüyorsunuz, birkaç saniye önce paylaşmış.

Mesajınızı gördüğünü biliyorsunuz.

Ne zaman çevrimiçi olduğunu biliyorsunuz.

Nerede olduğunu, ne yaptığını, kimlerle olduğunu az çok biliyorsunuz.

Ama bütün bu bilmeye rağmen…

Birbirimizi eskisinden daha az anlıyoruz.

Çünkü çağımızın en büyük paradokslarından biri şu: İletişim hiç olmadığı kadar arttı ama temas azaldı.

Bilgi hiç olmadığı kadar çoğaldı ama anlam azaldı.

Bağlantılar hiç olmadığı kadar arttı ama bağlar zayıfladı.

Ve belki de en önemlisi:

Sessizliğe tahammülümüz kalmadı.

Bir mesajın cevapsız kalması artık sadece bir boşluk değil.

Zihnimiz o boşluğu hemen dolduruyor:

“Neden cevap vermedi?”

“Benden mi soğudu?”

“Çevrimiçi ama bana yazmıyor.”

“Bir şey mi oldu?”

“Acaba başka biriyle mi konuşuyor?”

Bir insanın sadece cevap vermemesi, zihnimizde onlarca senaryoya dönüşüyor.

Çünkü artık boşlukları yaşamıyoruz.

Boşlukları bilgiyle dolduruyoruz.

SUSMAK NEDEN BU KADAR KORKUTUCU OLDU?

Eskiden iletişimde bir gecikme vardı.

Mektup yazılırdı, günlerce cevap beklenirdi.

Telefon her an ulaşılabilir değildi.

İnsanlar birbirlerinin hayatına sürekli erişemezdi.

Dolayısıyla belirsizlik hayatın doğal bir parçasıydı.

Bugün ise teknoloji bize başka bir şey vaat etti:

Anında erişim.

Ve biz zamanla bunu bir konfor olmaktan çıkarıp bir hak gibi görmeye başladık.

“Mesaj attıysam cevap vermeli.”

“Çevrimiçiyse bana dönmeli.”

“Telefonu elindeyse neden yazmıyor?”

Böylece iletişim bir bağ kurma biçimi olmaktan 

çıkıp zaman zaman karşılıklı erişim denetimine dönüşüyor.

Birinin bize ulaşamaması artık normal değil.

Birinin bize ulaşmak istememesi ise neredeyse tahammül edilemez.

Çünkü modern insanın en büyük korkularından biri artık yalnız kalmak değil;

ulaşılamamak, görülmemek ve cevapsız kalmak.

VERİLERLE YAŞIYORUZ, ANLAMLARLA DEĞİL

Byung-Chul Han'ın Kapitalizm ve Ölüm Dürtüsü üzerinden tartıştığı Dataizm meselesi tam da burada önem kazanıyor.

Dataizm, kabaca dünyayı giderek daha fazla veri üzerinden anlamlandırma eğilimimizi anlatıyor.

Ne kadar veri?

Kaç takipçi?

Kaç beğeni?

Kaç mesaj?

Kaç kişi izledi?

Kaç kişi çevrimiçi?

Kaç adım attın?

Kaç kalori yaktın?

Kaç saat uyudun?

Kaç kişi seni takipten çıktı?

Kaç kişi hikâyeni gördü?

Hayatımız giderek ölçülebilen şeylerin toplamına dönüşüyor.

Ve ölçülemeyen şeyler geri plana itiliyor.

Bir insanın sana ne hissettirdiği ölçülemiyor.

Bir ilişkinin sana ne kattığı ölçülemiyor.

Bir sessizliğin içindeki anlam ölçülemiyor.

Bir bakışın sende bıraktığı iz ölçülemiyor.

O halde sistem ne yapıyor?

Ölçebildiğine değer veriyor.

Çünkü veri kolaydır.

Anlam ise zahmetlidir.

VE İŞTE BURADA NİHİLİZM KAPIYI ÇALIYOR

İşin daha ürkütücü tarafı şu:

Her şeyi veriye dönüştürdüğümüzde, zamanla verinin anlamın yerini almasına izin verebiliriz.

Bir insanın hayatını düşünün.

Kiminle birlikte?

Kaç yıldır?

Kaç mesaj atıyor?

Kaç kez görüştüler?

Kaç fotoğraf paylaştılar?

Bütün bu verileri biliyoruz.

Ama şu soruya cevap veremiyoruz:

“Bu insan gerçekten seviliyor mu?”

Çünkü sevgi bir veri değildir.

Sadakat bir veri değildir.

Güven bir veri değildir.

Anlam bir veri değildir.

İnsan deneyiminin en kıymetli parçalarının büyük bölümü istatistiklere sığmaz.

Ve belki de bu yüzden Dataizm ile nihilizm arasında garip bir ilişki ortaya çıkıyor:

Her şeyi saymaya başladığımızda, hiçbir şeyin neden önemli olduğunu unutabiliyoruz.

DAHA FAZLA İLETİŞİM, DAHA FAZLA YAKINLIK DEMEK DEĞİL

Bugünün ilişkilerinde bunun çok çarpıcı bir örneğini görüyoruz.

İnsanlar gün boyunca mesajlaşıyor.

“Günaydın.”

“Neredesin?”

“Ne yapıyorsun?”

“Yedin mi?”

“Uyudun mu?”

Story gönderiliyor.

Reels gönderiliyor.

Konum paylaşılıyor.

Fotoğraf atılıyor.

Ama bütün bu iletişimin sonunda bazen ortada gerçek bir yakınlık kalmıyor.

Çünkü iletişim ile temas aynı şey değil.

Bir insanla sürekli konuşabilirsiniz ama ona hiç dokunamayabilirsiniz.

Duygusal olarak.

Zihinsel olarak.

Ruhsal olarak.

Birbirinizin bütün gününü biliyor olabilirsiniz ama birbirinizin iç dünyasını hiç tanımıyor olabilirsiniz.

İşte modern yalnızlığın en acı biçimlerinden biri de bu:

Kalabalık içinde değil, bağlantılar içinde yalnız kalmak.

BOŞLUKTAN KAÇARKEN KENDİMİZDEN KAÇIYORUZ

Belki de asıl mesele teknoloji değil.

Belki mesele bizim boşlukla kurduğumuz ilişki.

Çünkü boşluk bize kendimizi gösterir.

Telefonu bıraktığınızda zihniniz konuşmaya başlar.

Sessizlikte bastırdığınız düşünceler ortaya çıkar.

Kimse size yazmadığında kendi değerinizi sorgulamaya başlayabilirsiniz.

Bir ilişkinin içinde sessizlik olduğunda, ilişkinin gerçekten ne olduğunu fark edebilirsiniz.

Bu yüzden sürekli iletişim halinde olmak bazen sadece iletişim ihtiyacı değildir.

Kendimizle karşılaşmaktan kaçış olabilir.

Bir bildirim gelir.

Dikkatimiz dağılır.

Bir mesaj gelir.

Merakımız giderilir.

Yeni bir video açılır.

Zihnimiz susturulur.

Yeni bir insanla konuşuruz.

Yalnızlığımız birkaç saatliğine ertelenir.

Ve böylece hiç durmadan tüketiriz:

İçerik.

İnsan.

Bilgi.

Mesaj.

Dikkat.

Duygu.

Ama hiçbir zaman gerçekten doymayız.

Çünkü sorun açlık değildir.

Sorun, içimizdeki boşluktur.

BELKİ DE İHTİYACIMIZ DAHA FAZLA BİLGİ DEĞİL

Belki bugün ihtiyacımız olan şey yeni bir bilgi değil.

Yeni bir mesaj değil.

Yeni bir insan değil.

Yeni bir ilişki değil.

Yeni bir paylaşım hiç değil.

Belki ihtiyacımız olan şey biraz sessizlik.

Bir mesajı hemen cevaplamamak.

Bir sorunun cevabını hemen Google'da aramamak.

Bir insanın davranışındaki boşluğu kendi varsayımlarımızla doldurmamak.

Her sessizliği reddedilme olarak yorumlamamak.

Her uzaklığı terk edilme sanmamak.

Her belirsizliği kontrol etmeye çalışmamak.

Çünkü bazen insanın ihtiyacı olan şey daha fazla veri değil, daha fazla anlamdır.

Çünkü insan bir veri seti değildir.

Kaç mesaj aldığınız sizin değeriniz değildir.

Kaç kişinin sizi takip ettiği sizin kıymetiniz değildir.

Birinin size ne kadar hızlı cevap verdiği, sevilebilirliğinizin ölçüsü değildir.

Bir ilişkinin başarısı, gün içinde kaç kez konuştuğunuzla hesaplanamaz.

Ve hayatın anlamı, ne kadar bilgi topladığınızla ölçülemez.

Belki de çağımızın en büyük yanılgısı şu:

Boşluğu bilgiyle doldurabileceğimizi sanıyoruz.

Oysa bazı boşlukların bilgiye değil;

anlama, bağa, yakınlığa, sessizliğe ve gerçek bir insan temasına ihtiyacı var.

Çünkü Han'ın işaret ettiği o paradoks tam da 

burada beliriyor:

Dataizm ve nihilizm, aynı madalyonun iki yüzüne dönüşebiliyor.

Bir yüzünde:

“Her şeyi bilmeliyim.”

Diğer yüzünde:

“Ama hiçbir şeyin gerçekten anlamı yok.”

Ve belki de modern insanın asıl trajedisi tam olarak bu:

Dünyanın bütün verilerine erişebiliyoruz ama kendi hayatımızın anlamına erişmekte zorlanıyoruz.

Belki biraz daha az konuşmaya,

biraz daha az bakmaya,

biraz daha az tüketmeye,

biraz daha az bilmeye

ve biraz daha fazla hissetmeye ihtiyacımız vardır.

Çünkü bazen hayatı anlamak için yeni bir bilgiye değil,

bilginin sustuğu bir boşluğa ihtiyacımız vardır.

İremsu Üçok

Sosyolog | Aile Danışmanı | Cinsel Terapist

— Byung-Chul Han'ın Kapitalizm ve Ölüm Dürtüsü üzerine düşüncelerinden hareketle..