Tacirin Defteri, Uyuşmazlığın Delili Olabilir mi?

Kayıt Tarihi: 27.10.2026 19:51 - Son Güncelleme: 20.11.2026 17:14
YAZI
A

Bir şirketin muhasebe kayıtları, ilk bakışta yalnızca gelirini, giderini, borcunu ve alacağını gösterir.

 Oysa bir ticari uyuşmazlık çıktığında aynı kayıtlar, mahkemenin önüne delil olarak gelebilir. Peki bir tacir, kendi tuttuğu defteri göstererek “Alacağım var” dediğinde bu iddiasını ispatlamış olur mu?

Cevap, “Defterde yazıyorsa doğrudur” kadar kolay değil.

Türk Ticaret Kanunu, her tacire ticari defter tutma yükümlülüğü getiriyor. Defterlerin işletmenin faaliyetlerini ve mali durumunu anlaşılır biçimde göstermesi gerekiyor. 

Ancak defter tutmak başka, bu defterlerin mahkemede sahibi lehine delil sayılması başka. 

Bunun için kayıtların kanuna uygun ve eksiksiz tutulması, gerekli açılış ve kapanış onaylarının bulunması ve defter kayıtlarının birbirini doğrulaması şart. 

Ticari davalarda mahkeme, tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden ya da taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir. 

Üstelik her zaman defterlerin tamamını dosyaya yığmak da gerekmez: HMK, devamlı kullanılan ticari defterlerin ilgili kısımlarının onaylı örneklerinin sunulmasına imkân tanıyor. 

Yani alacak iddiası bir faturaya veya belirli bir hesap hareketine dayanıyorsa, mahkemenin inceleyeceği kayıt da o uyuşmazlıkla ilgili olur. 

İşin çoğu kişinin bilmediği kısmı şu: Kendi defterinizdeki kayıt, her durumda kendi lehinize çalışmaz. Defterlerin usulüne uygun tutulmuş olması gerekir; ayrıca karşı tarafın defterleri de önemlidir. 

Karşı tarafın usulüne uygun defterlerinde sizin kaydınızla çelişen kayıtlar varsa, yalnızca kendi defterinizi göstererek sonuca ulaşmanız mümkün olmayabilir. 

Karşı taraf defterini ibraz etmezse kendi kayıtlarınız lehine delil niteliği kazanabilir; ama karşı taraf defterini sunar ve uyuşmazlık konusu hakkında hiçbir kayıt içermediği görülürse, sizin defterinizdeki kayıt da tek başına lehinize delil sayılamaz. Bu kural, 2020’de yapılan kanun değişikliğiyle açıkça düzenlendi. 

Bir başka önemli nokta: Defter, içinden yalnızca işinize gelen satırların seçileceği bir menü değildir. Kanuna uygun tutulmuş defterlerdeki lehe ve aleyhe kayıtlar birbirinden ayrılamaz. 

Defterinizde “alacak” kaydı varsa ama aynı hesap bütününde bu alacağın ödendiğini gösteren bir kayıt da bulunuyorsa, sadece ilk satırı mahkemeye sunup diğerini görmezden gelemezsiniz. 

Üstelik açılış veya kapanış onayı bulunmayan ya da kendi içinde tutarsız olan defter kayıtları, sahibinin aleyhine delil olabilir. 

Peki karşı tarafın defterine dayanmak ne anlama geliyor? HMK’ye göre taraflardan biri, tacir olmasa bile, tacir olan karşı tarafın defterlerindeki kayıtları kabul edeceğini bildirerek bu defterlere dayanabilir. Ancak burada önemli bir ayrım var: Karşı tarafın defterlerine tek başına ve açıkça dayanmak, başka delillere de dayanarak o defterlerin mahkemeden istenmesini talep etmekle aynı şey değil. 

İlk durumda, karşı taraf defterini ibraz etmezse iddianız ispatlanmış sayılabilir. İkinci durumda ise ibraz etmeme, HMK’nin belgelerin sunulmasına ilişkin kuralları çerçevesinde değerlendirilir; mahkeme, kaçınmanın sonucunu diğer delillerle birlikte ele alır. 

Bu nedenle “Karşı tarafın defterlerine dayanıyorum” demek, dilekçede gelişigüzel yazılacak bir cümle değildir; ispat stratejisini etkiler. 

Kısacası ticari defter, mahkemede otomatik olarak sahibini haklı çıkaran bir kayıtlar bütünü değil. 

Usulüne uygun tutulmuş, birbiriyle uyumlu ve karşı tarafın kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmişse güçlü bir ispat aracı olabilir. 

Ama bazen de tacirin kendi aleyhine konuşur. Bu yüzden ticari defterlere dair en doğru soru belki de “Defterimde ne yazıyor?” değil; “Bu kayıt, karşı tarafın defteri ve dosyadaki diğer delillerle birlikte neyi ispatlıyor?” sorusudur.


AV. GÜLÜSTAN SARKURT


ETİKETLER:

YORUM YAP

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

Av. Gülüstan Sarkurt

Av. Gülüstan Sarkurt

Yazarın Diğer Yazıları