Mevlana’yı anlayabilmek…

Türkiye’nin ve dünyanın en prestijli organizasyonları arasında yer alan Hazreti Mevlana’nın 750. Vuslat Yıldönümü Uluslararası Anma Törenleri (Şeb-i Arus), her yıl olduğu gibi bu yılda 7-17 Aralık 2023 tarihlerinde düzenlenecek. 

Şehrimizde bulunan ve öğretileri ile tüm dünyada ilgi uyandıran düşünce adamı, mutasavvıf Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin, vefatının 750. yılı nedeniyle düzenlenen törenler, 7 Aralık'ta başlayacak ve 17 Aralık'ta Şebi Arus programı ile tamamlanacak. Bu süreye kadar her gün farklı mekânlarda farklı programlar ile Mevlevi ve tasavvuf felsefesi anlatılarak ve icra edilerek uhrevi hava solunmuş oluyor.

Her yıl farklı bir temanın işlendiği vuslat yıl dönümünün bu yılki 750. yıla özel konusu ‘Vuslat Vakti’ kavramı oldu.

2008 yılından bu yana UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesinde yer alan Mevlevî Sema Törenleri, Hazreti Mevlânâ’nın daha doğru anlaşılması ve anlatılması maksadıyla her yıl 07-17 Aralık tarihleri arasında “Hazreti Mevlânâ’nın Uluslararası Vuslat Yıldönümü Anma Törenleri” (Şeb-i Arûs) kapsamında düzenleniyor. Konya Mevlâna Kültür Merkezi Semâ Salonu'nda icra edilecek olan törene vatandaşlar yoğun ilgi göstermeye devam ediyor. 7 Aralık'ta başlayacak olan törenlerin biletlerin tükenmiş durumda.

Peki, tüm dünyanın akın ettiği törenlere ismini veren Şeb-i Arus nedir?  

Şeb-i Arus, sözlükte "düğün gecesi" anlamına geliyor. Hz. Mevlana, öldüğü günü "Hakk'a vuslat" (Yaradana kavuşma) olarak saymıştır ve bu günü düğün gecesi olarak ilan etmiştir. Mevlana "Herkes ayrılıktan bahsetti, bense vuslattan" der. Ölüm Mevlana için kişinin aslına dönüşü, kaynağının ilahi bir cevher olması nedeniyle “Allah’a dönüş” olarak yorumlar.

Eserlerinde, ölümünü "düğün günü" olarak ifade eden Mevlana, bu konudaki düşüncelerini şu sözlerle ifade ediyor:

"Bizim ölümümüz her ne kadar insana matem olursa da aslında, Hak'la buluşma vakti olduğu için bizim en neşeli, en mutlu zamanımızdır. Çünkü bu dünya bizim zindanımızdır. Zindanın harap oluşu, yıkılışı, zindandakileri sevindirir. Yani bizim bedenimiz, ruhumuz için bir zindan kesilmiştir. Ölüm, bedeni yıkınca, toprağa düşürünce, ruh zindandan kurtulacak, Hakk'a kavuşacaktır."

Sema" Mevleviliğin temel felsefesini yansıtıyor :

 Mevlana'nın anıldığı törenlerde icra edilen sema ayini hakkında da bilgi vermek isterim. Sema ayini, Mevleviliğin temel felsefesini yansıtan önemli sembolleri içeriyor. Sema genel olarak, kainatın oluşumunu, insanın alemde dirilişini, Yüce Allah’a olan aşk ile harekete geçişini ve kulluğunu idrak edip "insan-ı kamil"e doğru yönelişini ifade ediyor. Asırlardır Mevlevi dervişlerince icra edilen ayinlerde semazenlerin giydiği kıyafetler de bu felsefenin önemli sembolleri arasında yer alıyor.

Benliğinden ölü olan Mevlevi dervişinin, başındaki sikkesi nefsinin mezar taşı, giydiği beyaz tennuresi kefeni, sırtındaki hırkası ise kabri olarak kabul ediliyor.

Semazen, ayin sırasında üstündeki siyah hırkayı çıkararak, sembolik olarak hakikate doğarken, kollarını bağlayarak da bir rakamını temsil ediyor. Derviş, böylece Allah'ın birliğine de şehadet etmiş oluyor.

Semahane kainatı, sağ tarafı; görünen ve bilinen madde alemini, sol tarafı ise mana alemini temsil ediyor. Kudümün ilk vuruşu "Ol" emrinin anlatımını, ney "insan-ı kamil", neyin üflenmesi ise İsrafil'in "Sur"u üflemesini simgeliyor.

Kalkarken yere el vurmak hem "Ol"manın, hem Sur'u işitince kabirden kalkmanın sembolü. Tecelli rengi olan kırmızı renkli post üstündeki Şeyh, Mevlana'yı temsil ediyor. Semadaki selamlar zat, sıfat, fiil ve vahdet gibi tasavvuf anlamlarını taşıyor. Dört selam, şeriat, tarikat, hakikat ve marifet kademelerini anlatıyor. Dördüncü selamda; Allah'ın tek ve gerçek varlığı ile var oluş olan, vahdet durağından kıpırdamadan, ayak direyerek duruş anlatılıyor.

Mevlana'nın vefatından sonra halefi Hüsameddin Çelebi tarafından cuma namazını müteakip, Kur'an okunduktan sonra, toplu bir halde sema yapılması bir gelenek haline getirildi. Bununla beraber belirli bir zaman ve mekana bağlı kalmaksızın, çeşitli vesileler ile sema yapıldığı da biliniyor.

Bu güzel haftada kendimizi bilmek adına, almamız gereken mesajları alıp uygulama temennisiyle 750. Vuslat Yıl Dönümünde Hazret-i Mevlâna’yı rahmetle yad ediyor, öğretilerin bütün insanlık için hayırlı olmasını niyaz ediyorum.