Her Cümlenin Öznesi Olma Yanılgısı

Kayıt Tarihi: 18.08.2026 20:45 - Son Güncelleme: 20.11.2026 03:25
YAZI
A

Bazı insanlar vardır; hayatınızda neredeyse hiç yerleri yoktur ama zihninizde büyük bir yer kapladıklarına inanırlar.Görüşmezsiniz. Konuşmazsınız. Aynı sofraya oturmaz, aynı hayatı paylaşmaz, hatta çoğu zaman karşılaşmazsınız bile. Aranızda devam eden bir ilişki, ortak bir gündem ya da gerçek bir muhataplık yoktur. Buna rağmen söylediğiniz bir sözün, yazdığınız bir cümlenin, verdiğiniz bir kararın, hatta bazen yalnızca sustuğunuz bir anın bile kendileriyle ilgili olduğunu düşünebilirler. Bir paylaşımın altında kendilerini, genel bir sözün içinde kendi hikâyelerini ararlar. Aslında ortada onlara yöneltilmiş hiçbir şey yokken, zihinsel olarak kendilerini olayın merkezine yerleştirirler.


İnsan bilişi, çevresel uyaranları anlamlandırırken sürekli olarak örüntü tamamlama ve anlam atfetme eğilimindedir. Bilişsel psikoloji ve nörobilim literatürü, beynin belirsiz bilgiyi minimize etmek için tahmin temelli (predictive processing) bir modelle çalıştığını gösterir. Bu model, bireyin dış dünyadan gelen verileri kendi şemalarıyla eşleştirerek yorumlamasına yol açar. Ancak bu mekanizma aşırı çalıştığında, kişi kendisiyle doğrudan ilişkili olmayan olayları da kişisel referans çerçevesine dahil edebilir.


Psikoloji bu eğilime bütünüyle yabancı değil. Bilişsel psikolojide ve özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımında “kişiselleştirme” olarak tanımlanan bir bilişsel çarpıtmadan söz edilir. Kişiselleştirme; kişinin kendisiyle doğrudan ilişkisi bulunmayan olayları, sözleri ya da davranışları yeterli kanıt olmaksızın kendisiyle bağlantılı biçimde yorumlamasıdır. Bununla yakından ilişkili bir başka kavram ise kendine referanslı düşünme biçimidir. İnsan zihni doğası gereği bilgiyi kendi deneyimleriyle ilişkilendirerek işler; ancak bu eğilim belirginleştiğinde kişi, dış dünyadaki nötr ya da belirsiz uyaranlara gerçekte taşımadıkları kişisel anlamlar yükleyebilir. 


Buradaki asıl mesele insanın ;hiç olmadığı bir hayatta, başkalarının dünyasında sürekli kendisine ait izler aramasıdır. Çünkü zihin bir kez kendisini merkeze yerleştirdiğinde, belirsiz olanı da bu kabule göre yorumlamaya başlayabilir. Psikolojide bilişsel çarpıtmaların önemli özelliklerinden biri de budur: Kişi çoğu zaman yaptığı yorumun bir yorum olduğunu değil, gerçeğin kendisi olduğunu düşünür.


İnsan ister istemez düşünüyor: Bir insan, başka birinin hayatında olmadığı hâlde kendisini o hayatın bu kadar merkezinde nasıl görebilir? Nasıl bir ego ile kendine bu kadar önem addebilir.


Belki de meselenin adı yalnızca ego değildir.Bazen insanın kendisini önemli hissetme ihtiyacı ile gerçekten birinin hayatında önemli bir yere sahip olması birbirine karışır.


Oysa ikisi aynı şey değildir.


Bir insanın sizi düşünmesi için hayatında bir karşılığınızın olması gerekir. Bazen insanlar, çoktan çıktıkları bir hikâyede hâlâ başrol olduklarını zannederler. Oysa hikâye devam etmiş, sayfalar değişmiş, başka insanlar gelmiş, başka meseleler yaşanmıştır. Onlar ise hâlâ eski bir sayfanın kenarında kendi isimlerini aramaktadır.


Belki egonun en sessiz biçimlerinden biri de budur:

Her şeyi kendisiyle ilgili sanmak.


Çünkü insanın kendisini dünyanın merkezine koyması için her zaman yüksek sesle “Ben önemliyim” demesi gerekmez. Bazen başkalarının her sözünde kendisini araması da aynı şeyi anlatır.


Oysa hayatlarımız sandığımızdan çok daha bağımsız akıyor.


İnsanlar bizim hakkımızda düşündüğümüz kadar çok düşünmüyor bizi. Her suskunluk bize verilmiş bir mesaj değil. Her mesafe bize karşı alınmış bir tavır değil. Her yazının gizli bir muhatabı, her cümlenin perde arkasında bir adresi olmak zorunda değil.


Bazen bir cümle sadece bir cümledir.


Bazen bir insan kendi hayatını anlatıyordur.


Ve bazen o hikâyede gerçekten siz yoksunuzdur.


Bunu kabul edebilmek, insanın değerini azaltmaz. Tam tersine, belki de olgunluğun başladığı yer burasıdır. Kendimizi her hikâyenin merkezine koymadan yaşayabilmek; başkalarının hayatında kapladığımız alanı büyütmeden, küçültmeden, olduğu kadar görebilmek…


Çünkü insanın gerçek özgüveni, her şeyin kendisiyle ilgili olmadığını anlayabilecek kadar egosundan uzaklaşabilmesinde saklıdır.


Galiba insanın kendisiyle ilgili öğrenebileceği en sade ve en zor gerçeklerden biridir şu. Hayatın bütün hikâyelerinde başrol olmak mümkün değil. Üstelik bazı hikâyelerde figüran bile değilken..

ETİKETLER:

YORUM YAP

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.

Ayşe Ayhan Eraslan

Ayşe Ayhan Eraslan

Yazarın Diğer Yazıları